‘Mijn veld van associaties is christelijk’. Interview met Vonne van der Meer

Vijfentwintig jaar schrijver is ze. Vonne van der Meer vierde het met de onlangs verschenen roman ‘De vrouw met de sleutel’. Een gesprek over de religieuze aspecten van haar werk.

(dit artikel over de roman ‘De vrouw met de sleutel’ verscheen in Trouw, 2 juli 2011, religie&filosofie)

INTERVIEW | NELS FAHNER

Ze hoort wel vaker bijzondere interpretaties van haar werk, vertelt Vonne van der Meer (58). Haar nieuwe boek heet ‘De vrouw met de sleutel’. Voor iemand met een katholieke achtergrond doet die titel denken aan Petrus, de discipel met de sleutel. De rk kerk ziet Petrus als de eerste paus. Kan hoofdpersoon Nettie, een weduwe die verhalen voorleest, gezien worden als een symbool voor de katholieke kerk?

Het is niet moeilijk, in dit boek van Van der Meer, religieuze elementen en ingrediënten te zien. Zo eindigt het boek in de tijd rond Pasen en refereert de schrijfster in de roman aan het paradijsverhaal van Adam en Eva.

Van der Meer bekeerde zich in 1994 tot het katholieke geloof. Hebben de verwijzingen in haar laatste boek een bepaalde betekenis, of moet je daar niet te veel achter zoeken?

Kruiswoorden

“Ik had zelf die associatie met Petrus niet”, zegt Van der Meer. “Voor mij is Nettie de vrouw met de sleutel omdat ze de sleutel heeft tot de karakters in het boek.”

Ze heeft geen boek over de kerk willen schrijven, zegt ze, ook al is haar hoofdpersonage net al zij katholiek.

Het geloof van de 59-jarige Nettie komt vooral naar voren in de slotscène van het boek. Ze voert dan een gesprek over één van de kruiswoorden, zoals de zeven zinnen heten die Jezus volgens de evangelieteksten sprak toen hij aan het kruis hing. De persoon met wie ze praat is een meisje van elf: het kind heeft ‘veertig pyamadagen’ achter de rug en komt nu voor het eerst weer buiten. Daarna sluit het boek af: “Volgende week is het Pasen”.

Symboliek

Pasen, veertigdagentijd, een heuse uittocht: je kunt een hele theologie om de roman bouwen. Brengt Van der Meer dergelijke structuren bewust aan?

“Natuurlijk is het niet toevallig dat het aan het eind Pasen wordt. Maar als ik zo’n scène schrijf, weet ik niet wat er eerder was: de gedachte dat het slot zich in het voorjaar moest afspelen, dat het met Pasen moest zijn of dat het buiten moest zijn. ‘De vrouw met de sleutel’ is heel erg een binnenboek: al die slaapkamers die Nettie bezoekt om voor te lezen. Ik wilde het verhaal buiten eindigen.”

“Wat jij de religieuze symbolische lijn noemt, is iets wat bij mij al schrijvend gebeurt. En wat ik niet tegenhoud. Het komt natuurlijk wel mooi uit dat Nettie begint over vergeving, over Golgota, en dat die scène in de tijdsrekening van het boek zo dicht aanzit tegen Pasen. Iemand die daar gevoelig voor is leest dat als een vanzelfsprekendheid.”

Genesis

In ‘De vrouw met de sleutel’ komt een aantal beelden voor die gemakkelijk verbonden kunnen worden met het bijbelboek Genesis. Nettie die een tasje op haar schoot legt, “als was het een vijgenblad”, is dat een verwijzing naar Eva in het paradijs? Volgens Van der Meer is er van verwijzen geen sprake, eerder van associëren. “Het verhaal gaat over schaamte. Ik associeer dan kennelijk: schaamte, vijgenblad. En zo komt het platte tasje ‘als een vijgenblad’ in Nettie’s schoot te liggen.”

“Als ik geen christen was, maar boeddhist, of klassiek geschoold, zou ik bij de gedachte aan schaamte misschien op een ander beeld komen. Nausicaä, die schrikt van de naakte Odysseus, bijvoorbeeld. Maar mijn veld van associaties is christelijk.”

Kano

Ze denkt nooit lang na over metaforen, zegt ze. “Ze komen, of ze komen niet.” Wel over de compositie van een boek: het monteren van hoofdstukken en scènes, het introduceren van personages. “Ik denk soms: ik wil een andere toon, ik heb nu veel volwassenen gehad, ik wil de onbevangenheid van een kind in het boek. Daar ben ik als schrijver sterk mee bezig: het wegen van tegenstellingen, de kleur van een verhaal.”

Maar Van der Meer heeft niet allerlei theologische schema’s of begrippen van tevoren klaarliggen, als ze aan een roman begint. De schrijfster pakt een stukje papier dat ze voor dit interview heeft uitgeknipt, en leest een citaat voor van de componist Philip Glass: ‘Het is een wijdverbreid misverstand dat artiesten controle hebben over wat ze maken. Als je mij vanaf de kant in een kano een rivier ziet afpeddelen, lijkt het voor jou misschien alsof ik bepaal waar ik heenga, maar ik kan ook alleen maar de rivier volgen waar ik op zit. In mijn muziek zijn misschien constante persoonlijke elementen aan te wijzen, en soms veranderende obsessies, maar verder word ik net zo goed verrast.’

Evenwicht

Dat geldt ook voor haar schrijverschap, vertelt Van der Meer. “Voor mij is schrijven die rivier bevaren: zorgen dat ik in evenwicht blijf, dat ik die rots omzeil, dat ik goed aankom.”

Aan het eind van het interview geeft ze een appel mee, voor in de trein. Even komt de associatie met Eva voorbij. Daarbij geeft ze ook nog twee boeken. Ze heeft er gauw een opdracht in geschreven: “Ter herinnering aan het interview dat over van alles ging, behalve over Petrus.”

Over ‘De vrouw met de sleutel’:

“Vrouw, 59, moederlijk voorkomen, brede heupen, prettige stem, komt u voor het slapen instoppen en voorlezen. Discr. verzek. Beslist geen seks. bedoel.” Met deze advertentietekst werft weduwe Nettie al snel zoveel klanten, dat ze ervan rond kan komen. ‘De vrouw met de sleutel’ is een verslag van haar belevenissen.

Nettie raakt vooral sterk betrokken bij de levens van drie klanten: Olivia, een eenzame stewardess met kinderwens, Mike, een vrijgezel die onzeker is in de liefde en Renée, een meisje dat zich opsluit in haar slaapkamer.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s